Rusiya ilə Azərbaycan arasında diplomatik əlaqələr 4 aprel 1992-ci ildə qurulub. Əsas ikitərəfli sənədlər aşağıdakılardır:

• Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı təhlükəsizlik haqqında 3 iyul 1997-ci il tarixli Müqavilə;

• Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası arasında dostluq və strateji tərəfdaşlıq haqqında 3 iyul 2008-ci il tarixli Bəyannamə;

• Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasında müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında 22 fevral 2022-ci il tarixli Bəyannamə.

Ümumilikdə, ölkələr arasında 150-dən çox beynəlxalq hüquqi aktı qüvvədədir.

Azərbaycan və Rusiya arasında dostluq və etimad mühiti, ali və yüksək səviyyələrdə qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi (2024-cü ildə 60-dan çox) və müntəzəm olaraq yenilənən zəngin gündəliyi ilə səciyyələnən ikitərəfli siyasi dialoq fəal inkişaf edir.

22 fevral 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Rusiyaya səfəri zamanı Rusiya Federasiyası ilə Azərbaycan Respublikası arasında müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında Bəyannamə imzalanmışdır. Bu, ölkələrimiz arasında münasibətlərin mütərəqqi inkişafının, ikitərəfli əlaqələrin intensivləşməsində qarşılıqlı marağın nəticəsi idi. Bəyannamə əməkdaşlığın bütün əsas istiqamətlərini əks etdirir: siyasi komponent, təhlükəsizlik məsələləri, ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq, mədəni-humanitar əlaqələr.

18-19 avqust 2024-cü il tarixlərində Rusiya Federasiyasının (RF) Prezidenti Vladimir Putinin Azərbaycan Respublikasına (AR) dövlət səfəri baş tutmuşdur. Danışıqlar zamanı Rusiya-Azərbaycan strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin gələcək inkişafı məsələləri, o cümlədən aktual beynəlxalq və regional problemlər müzakirə olunmuşdur;

17 mart 2025-ci il tarixində RF Federal Məclisi Federasiya Şurasının sədri Valentina Matviyenko ölkəmizə rəsmi səfər etmişdir. Səfər çərçivəsində AR Milli Məclisi və RF Federal Məclisi Parlamentlərarası Əməkdaşlıq Komissiyasının 22-ci iclası keçirilmişdir;

7-9 aprel 2025-ci il tarixlərində Azərbaycan Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Xələf Xələfov Moskvada işgüzar səfərdə olmuşdur;

3-4 may 2025-ci il tarixlərində Moskvanın və Bütün Rusiyanın Patriarxı Kirill ölkəmizə səfər etmişdir. Səfər çərçivəsində Patriarx Kiril AR Prezidenti İlham Əliyev və Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva ilə görüşmüşdür. Görüşün sonunda Patriarx Kirill xanım Mehriban Əliyevaya Azərbaycanda ənənəvi dəyərlərin qorunub saxlanmasına verdiyi töhfəyə görə Rus Pravoslav kilsəsinin ən vacib mükafatlardan biri - I dərəcəli “Müqəddəs Knyaginya Olqa” ordenini təqdim etmişdir;

9 may 2025-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Komando Briqadasının 80 hərbi qulluqçusu İkinci Dünya Müharibəsində Qələbənin 80 illiyi münasibətilə Moskvanın Qırmızı Meydanında keçirilən hərbi paradda iştirak etmişdir;

21-23 may 2025-ci il tarixlərində BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) prezidenti Muxtar Babayev Sankt-Peterburqda keçirilmiş Nevski Beynəlxalq Ekologiya Konqresində iştirak etmişdir. Tədbirdə Muxtar Babayev Xəzər dənizində suyun səviyyəsinin enməsi ilə bağlı regional əməkdaşlığa dair sessiyanın moderatorluğunu öz üzərinə götürmüşdür. Müzakirələr zamanı o, hamını COP29-un gündəliyinin bir hissəsi olan “İqlim Fəaliyyəti üçün Su” COP29 Rəyasət Heyətinin Bəyannaməsinə və Dialoqa qoşulmağa dəvət etmişdir;

27-29 may 2025-ci il tarixlərində AR Təhlükəsizlik Şurasının katibi Ramil Usubov təhlükəsizlik məsələlərini kurasiya edən yüksək nümayəndələrin 13-cü beynəlxalq görüşündə iştirak etmək üçün Moskva şəhərinə səfər etmişdir.

Xəzəryanı dövlətlərin əməkdaşlığı

Azərbaycan “Xəzər beşliyi” (Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistan) çərçivəsində əməkdaşlığının bütün formatlarında, o cümlədən Aşqabadda VI Xəzər Sammiti (iyun 2022-ci il) və Tehranda Üçüncü Xəzər İqtisadi Forumunda (2025-ci ilin fevralında) fəal iştirak edir. Ölkəmiz Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanı (12 avqust 2018-ci ildə imzalanmış, 2019-cu il fevralın 12-də ratifikasiya edilmişdir), Xəzər dənizinin dəniz ətraf mühitinin mühafizəsi üzrə Çərçivə Konvensiyasını, o cümlədən Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanı və Xəzəryanı dövlətlər tərəfindən imzalanmış 14 beştərəfli sazişdən 13-nü ratifikasiya etmişdir. Azərbaycan Respublikası hazırda Xəzəryanı ölkələr arasında müzakirə edilən beynəlxalq hüquqi sənədlərin, ilk növbədə, “Xəzər dənizində birbaşa təməl xətlərin yaradılması metodologiyası haqqında Saziş”in və “Xəzər dənizində hərbi fəaliyyət sahəsində etimad tədbirləri haqqında Saziş”in layihələrinin hazırlanmasında da fəal iştirak edir.

Azərbaycanın prinsipial mövqeyi ondan ibarətdir ki, Xəzər məsələləri Xəzəryanı ölkələrin istisna məsuliyyətidir. Bununla yanaşı, ölkəmiz Xəzərdə hər hansı əlavə formatların yaradılmasını məqsədəuyğun hesab etmir və beş dövlətin başçılarının sammitlərdə qəbul edilmiş qərarlarına uyğun olaraq mövcud ikitərəfli format və mexanizmlər çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətin davam etdirilməsinin və effektivliyinin artırılmasının vacibliyini vurğulayır. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası tərəflər arasında əvvəllər imzalanmış sazişlərin dublikatını təşkil edən beştərəfli sənədlərin müzakirəsini və ya artıq baxılan saziş layihələrinin müddəalarının təkrarlanmasını məqsədəuyğun hesab etmir.

Bu gün təbiətinə görə, unikal su hövzəsi olan Xəzər dənizinin dayazlaşmasının qarşısının alınması istiqamətində görülən işlər də ön plana çıxıb. Bu, həm ikitərəfli, həm də beştərəfli formatda birgə səylər tələb edir. Xəzər dənizində suyun səviyyəsinin azalması ətraf mühitə, biomüxtəlifliyə, iqtisadi fəaliyyətə ciddi mənfi təsir göstərir və sahil xəttinin daralmasına (Xəzəryanı ölkələr on minlərlə kvadratmetr dəniz suyunu itirib) gətirib çıxarır. Növbəti 30 il üçün proqnoz mənfidir. Bununla əlaqədar ölkəmiz Xəzər dənizində suyun səviyyəsinin dəyişməsinin araşdırılması məqsədilə Xəzəryanı ölkələrin nümayəndələrindən ekspert qrupunun yaradılmasını təklif edib, onun vəzifəsi hazırkı vəziyyəti təhlil etmək və Xəzərdə suyun səviyyəsinin azalmasının qarşısını almaq üçün tədbirlər hazırlamaqdır. 20 may 2025-ci il tarixində Sankt-Peterburqda Xəzər dənizinin səviyyəsinin enməsinə dair Azərbaycan-Rusiya işçi qrupunun ilk iclası keçirilib.

Regional Məşvərət Platforması "3+3". Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin “3+3” Regional Məşvərət Platformasının yaradılması təşəbbüsü (üç Cənubi Qafqaz ölkəsi, Rusiya, Türkiyə və İran).

Rusiya-Azərbaycan-Ermənistan formatında qarşılıqlı fəaliyyət

Bu format çərçivəsində ən mühüm vəzifə Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin və Ermənistanın Baş nazirinin imzaladığı 10 noyabr 2020-ci il tarixli Bəyanata uyğun olaraq ölkəmizin əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpasından ibarətdir. Ermənistan tərəfi indiyədək - əsasən Qərb tərəfdaşlarının və müttəfiqlərinin təsiri altında - üçtərəfli Bəyanatın bu bəndini yerinə yetirməkdən imtina edir.

“Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə yükdaşımaların inkişafı məqsədilə Rusiya-Azərbaycan-İran formatında qarşılıqlı fəaliyyət

2024-cü ilin dekabrında AR və RF hökumətləri arasında “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə tranzit yük daşımalarının inkişafı məqsədilə əməkdaşlıq haqqında sazişi imzalanıb. Rusiya tərəfi birinci mərhələdə - 2028-ci il yanvarın 1-dən başlayaraq - bu marşrut üzrə 5 milyon tondan az olmayaraq, ikinci mərhələdə - 15 milyon tondan az olmayan yüklərin daşınmasına zəmanət verir. Azərbaycan tərəfi bu həcmlərin tranzitinə zəmanət verir və bu məqsədlə dəmir yolu infrastrukturunu modernləşdirir və büdcəsi 570 milyon dollar olan (artıq 120 milyon dollar ayrılıb) yeni dəmir yolu hissəsinin tikintisini həyata keçirir.

Hərbi-texniki və hərbi-akademik əməkdaşlıq

Rusiyanın ali hərbi təhsil müəssisələrində Azərbaycan ordusunun zabit və kursantlarının hazırlanması həyata keçirilir, ölkələr arasında hərbi-texniki əməkdaşlıq fəal inkişaf edir. Cari ilin aprel ayında Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin Baş Qərargah Akademiyasının nümayəndə heyəti Azərbaycan Milli Müdafiə Akademiyasında və ölkəmizin digər ali hərbi təhsil müəssisələrini ziyarət edib.

Regionlararası əməkdaşlıq

İkitərəfli münasibətlərin tərkib hissəsi regionlararası əməkdaşlıqdır. Rusiya Federasiyasının 80-ə yaxın subyekti Azərbaycanla əlaqələr saxlayır, onlardan 20-dən çoxu AR hökuməti ilə ticarət-iqtisadi, elmi-texniki və mədəni sahələrdə əməkdaşlıq haqqında sazişlər bağlayıb. Rusiya regionları ilə azərbaycanlı tərəfdaşlar arasında 30 ildən artıq bir müddət ərzində inkişaf etmiş əlaqələr öz aktuallığını və yüksək səmərəliliyini sübut etmişdir. 2024-cü ilin fevralında Mineralnıye Vodıda XII Rusiya-Azərbaycan regionlararası forumu uğurla keçirildi.

19-21 may tarixlərində RF Dağıstan Respublikası Hökuməti sədrinin müavini Rizvan Qazimaqomedovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ölkəmizə səfər etmişdir. Tərəflər arasında əməkdaşlığın prioritet istiqamətlərindən biri “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin inkişafıdır ki, bu da yükdaşımaların həcminin artmasına və ticarət dövriyyəsinin artmasına şərait yaradır. Beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri sisteminə “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin Moskva – Rostov-na-Donu (Həştərxan) – Mahaçqala – Dərbənd və daha sonra Azərbaycana gedən dəmir yolu hissələri daxildir. Azərbaycan Dağıstanın ən böyük xarici ticarət tərəfdaşlarından biridir - 2024-cü ildə ticarət dövriyyəsi 17,47 milyon ABŞ dolları təşkil edib.

Humanitar sahədə əməkdaşlıq

Humanitar əməkdaşlıq sahəsinə xüsusi diqqət yetirilir. Azərbaycanda 324 rus dilində tədris olunan məktəb fəaliyyət göstərir və orada 154 min şagird (ümumi sayından 10%) təhsil alır. 800 mindən çox tələbə rus dilini ikinci dil kimi öyrənir. Azərbaycanda 40 ali məktəbdən 26-da rus dilində kafedralar fəaliyyət göstərir, orada 15 mindən çox tələbə (ümumilikdə - 200 min tələbə) təhsil alır. Rusiyada 8350 azərbaycanlı tələbə (onlardan 1000-dən çoxu federal büdcə hesabına) təhsil alır. Rusiya tərəfi hər il Azərbaycan vətəndaşlarına iki yüzdən çox dövlət təqaüdü verir. 2024-cü ilin sentyabrında Moskva Dövlət Universitetində ilk Azərbaycan-Rusiya elm və təhsil forumu keçirilib.

2008-ci ildən M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (MDU) Bakı filialı (6 fakültədən ibarətdir: kimya, fizika, iqtisadiyyat, filologiya, psixologiya və tətbiqi riyaziyyat) fəaliyyət göstərir və orada 334 tələbə təhsil alır. Hazırda MDU-nun özündə 26 nəfər Azərbaycan vətəndaşı təhsil alır. Yarandığı gündən bu günə qədər MDU-nun Bakıdakı filialını 1528 mütəxəssis bitirmişdir.

2015-ci ildə İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin Bakı filialı açılıb, orada 698 tələbə təhsil alır (Moskva Dövlət Tibb Universitetinin özündə Azərbaycandan 179 tələbə təhsil alır).

Hazırda Sankt-Peterburq Dövlət Universiteti və Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin bazasında tərəflərin bərabər iştirakı ilə Azərbaycanda tələbat olan texniki fənlər üzrə birgə Azərbaycan-Rusiya universitetinin yaradılması istiqamətində iş aparılır. Yeni universitetin 2026-cı tədris ilində açılması nəzərdə tutulur.

Gənclər Təşəbbüsləri Forumu

Gənclər təşkilatları vasitəsilə əlaqələr inkişaf edir. 1-3 mart 2022-ci il tarixlərində Qusarda (Azərbaycan) Rusiya və Azərbaycan Gənclərinin I Təşəbbüs Forumu keçirilmişdir. 2-ci Forum 19-22 sentyabr 2022-ci il tarixlərində Nijni Novqorodda, 4-cü isə 2024-cü ilin may ayında Stavropolda baş tutmuşdur.

Ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq

AR ilə RF arasında iqtisadi əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası Dövlət Komissiya dövlət səviyyəsində ikitərəfli ticarət-iqtisadi münasibətlərin məsələlərini tənzimləyən əsas iş mexanizmidir.

Ölkələrimizin baş nazirlərinin müavinləri, Komissiyanın həmsədrləri Aleksey Overçuk və Şahin Mustafayevin rəhbərliyi ilə, 22 yanvar 2024-cü il tarixində Rusiya-Azərbaycan əməkdaşlığının əsas istiqamətlərinin inkişafı üzrə 2026-cı ilə qədər üç illik dövr üçün Fəaliyyət Planı təsdiq edilib. Plan təkcə ticarət-iqtisadi əməkdaşlığın deyil, həm də investisiya tərəfdaşlığının genişləndirilməsi, sənaye, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, energetika və innovativ texnologiyalar sahələrində qarşılıqlı fəaliyyəti əhatə edir. Rusiya və Azərbaycanda sahibkarlıq subyektləri qarşılıqlı hesablaşmalarda getdikcə daha çox milli valyutalarımıza keçirlər (2023-cü ildə 58 % idi, cari ilin iyun ayına 73 % ötüb).

9 avqust 2024-cü il tarixində Bakıda Komissiyanın 22-ci iclası keçirildi və burada geniş spektr üzrə məsələlər ətraflı müzakirə olundu: ticarət-iqtisadi tərəfdaşlıq, maliyyə və investisiya fəaliyyəti, sənaye əməkdaşlığı, nəqliyyat, enerji və kənd təsərrüfatı sahələrində əməkdaşlığın inkişafı. Mədəni-humanitar məsələləri də daim diqqət mərkəzindədir. Komissiyanın 23-cü iclası 21-23 avqust 2025-ci il tarixlərində Həştərxanda keçiriləcəkdir.

16 may 2025-ci il tarixində Kazan Beynəlxalq İqtisadi Forumu çərçivəsində Komissiyanın həmsədrləri, AR Baş nazirinin müavini Ş.Mustafayev və RF Baş nazirinin müavini A.Overçuk arasında işgüzar görüş keçirilib.

2024-cü ilin sonunda Rusiya İtaliya və Türkiyədən (10%) sonra Azərbaycanın üçüncü xarici ticarət tərəfdaşı oldu. Rusiyanın idxalda payı daha yüksəkdir (17,2%) və o, Azərbaycanın Çindən (17,7%) sonra ikinci tərəfdaşıdır. Statistik məlumatlara əsasən, Azərbaycan Respublikası ilə Rusiya Federasiyası arasında ticarət dövriyyəsi 2023-cü ildə 4,36 milyard ABŞ dolları, 2024-cü ildə 4,8 milyard ABŞ dolları (+ 10%) təşkil edib. Rusiyadan idxal olunan əsas əmtəə qruplarını xam neft (25%), qara metallar və onlardan hazırlanmış məmulatlar (11%), taxıl, əsasən buğda (7,3%) və elektrik avadanlıqları (3,7%) təşkil edir. Rusiya Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı üçün əsas bazardır. Azərbaycanın Rusiyaya ixracında meyvə (34%), tərəvəz (17%), süd məhsullarının 7%-i üstünlük təşkil edir.

Qarşılıqlı ticarət sahəsində yüksək emal səviyyəsinə və əlavə dəyərə malik malların payının artırılması aktual vəzifə olaraq qalır. Bunun üçün Azərbaycan iqtisadiyyatında əlverişli şərait var - 2024-cü ildə Azərbaycanda ÜDM-in artımı 4,1% (2023-cü ildə - 1,1%), o cümlədən qeyri-neft-qaz sektorunda - 6,2% (2023-cü ildə - 3,7%) təşkil edib, milli iqtisadiyyatın neft və qaz gəlirlərindən asılılığı azalıb, neft sektorunda qazın payı artıq 2% azalıb.

Rusiyanın Azərbaycana yatırdığı birbaşa investisiyalar əsasən neft-qaz sektoruna (9,8 milyard ABŞ dolları) təşkil edir. Azərbaycanın Rusiyaya sərmayəsi 1,2 milyard ABŞ dolları təşkil edir, əsasən qeyri-neft və qaz sektoruna. Ölkəmizdə Rusiya kapitalı ilə 1380 (300-ə yaxını 100% Rusiya kapitalı ilə) şirkət fəaliyyət göstərir.

AR-nın Rusiya Federasiyasındakı əsas investisiya layihələri - VTB-nin, Qazprombank-ın nizamnamə kapitalında iştirak, Yessentuki, Jeleznovodsk və Kislovodskda sanatoriyaların, konserv və çay istehsalı zavodlarının, habelə Krasnodar diyarında və Rostov vilayətində quru qarışıqların tikintisidir.

Azərbaycan Respublikasında birgə layihələr - KAMAZ, URAL, QAZ, AvtoVAZ yük avtomobillərinin yığılması, qazlı şərab istehsalı üzrə aparıcı şirkət Abrau-Dyurso 2022-ci ilin dekabrında Şəki və Füzuli rayonunda fəaliyyətə başlayıb, Azərbaycanda Ozon onlayn ticarət platforması fəaliyyətə başlayıb, Sumqayıtda Khimqrad SC ilə birgə sənaye zonası yaradılıb. 2023-cü ilin oktyabrında izolyasiya məmulatlarının istehsalı zavodu açıldı və əczaçılıq zavodunda rusiyalı investor tərəfindən dərman preparatlarının istehsalı yaradıldı.

Energetika sahəsində qarşılıqlı əlaqələr inkişaf edir. Lukoil strukturları Cənubi Qafqaz boru kəməri və Şahdəniz-2 qaz hasilatı layihəsində 19,99% paya malikdir və Azərbaycanda yanacaqdoldurma məntəqələri şəbəkəsini inkişaf etdirir (60-dan çox neft bazası). 2025-ci il martın 4-də Azərbaycan, Rusiya, Özbəkistan və Qazaxıstanın neft şirkətləri arasında rəqəmsallaşdırma və sənaye təhlükəsizliyi sahələrində əməkdaşlığa dair saziş imzalanıb.

Turizm

2019-cu ildə Rusiya Azərbaycana gələn turistlərin sayına görə birinci yeri tutub - 900 min nəfərdən çox (ümumi turistlərin üçdə biri). 2023-cü ildə Rusiyadan Azərbaycana turist axını 625 min nəfər, 2024-cü ildə 731 min nəfər (artım 17%) təşkil edib. 2024-cü ildə ölkəmizə gələn xarici turistlərin ümumi sayının 32%-ni Rusiya vətəndaşları təşkil edib. 2024-cü ildə Rusiya Federasiyasına gələn azərbaycanlı turistlərin sayı 448 min nəfər təşkil edib. Hazırda tərəflər Xəzəryanı şəhərlərə səfərlərlə Xəzər dənizi boyunca kruiz xidmətinin təşkili imkanlarını nəzərdən keçirirlər.